HormonKortizol, ACTH

Sabah Kortizolü ve ACTH: Normal Değerler ve Ritim

Günlük ritim, sabah pik değeri ve ACTH.

Kortizol, ACTH: koyu zeminde dengeli üç cam küre
Görsel yapay zekâ ile üretilmiştir.

Kortizol gün içinde dalgalanan bir stres ve metabolizma hormonudur; en yüksek düzeyine sabah 07:00–09:00 arasında (~5–25 µg/dL) ulaşır ve gece yarısına doğru düşer. ACTH ise hipofizden salınıp böbrek üstü bezini yönetir.

Kortizol / ACTH örüntüsüOlası yön
Sabah kortizol düşük + ACTH yüksekBöbrek üstü bezi yetersizliği (primer)
Sabah kortizol düşük + ACTH düşükHipofiz kaynaklı veya uzun süreli kortizon kullanımı
Kortizol yüksek + ACTH düşükBöbrek üstü bezinde otonom üretim olasılığı
Kortizol yüksek + ACTH yüksekHipofiz kaynaklı aşırı salınım veya yoğun stres
Öğleden sonra bakılan kortizol güvenilir midir?

Sabah referans aralığıyla karşılaştırılamaz; tarama için genellikle 08:00 kanı, gece tükürük kortizolü veya 24 saatlik idrar kullanılır (Endocrine Society).

Uykusuzluk veya kan alma stresi kortizolu yükseltir mi?

Evet. Akut stres, ağrı, vardiyalı çalışma ve gece uykusuzluğu sabah kortizolünü belirgin biçimde artırabilir.

Kaynaklar
  • Nieman LK et al., Endocrine Society Diagnosis of Cushing's Syndrome Guideline
  • Bornstein SR et al., Primary Adrenal Insufficiency Guideline, JCEM 2016

Genel bilgidir; tanı veya tedavi yerine geçmez. Sonucunuzu hekiminizle değerlendirin.