Sabah Kortizolü ve ACTH: Normal Değerler ve Ritim
Günlük ritim, sabah pik değeri ve ACTH.

Kortizol gün içinde dalgalanan bir stres ve metabolizma hormonudur; en yüksek düzeyine sabah 07:00–09:00 arasında (~5–25 µg/dL) ulaşır ve gece yarısına doğru düşer. ACTH ise hipofizden salınıp böbrek üstü bezini yönetir.
| Kortizol / ACTH örüntüsü | Olası yön |
|---|---|
| Sabah kortizol düşük + ACTH yüksek | Böbrek üstü bezi yetersizliği (primer) |
| Sabah kortizol düşük + ACTH düşük | Hipofiz kaynaklı veya uzun süreli kortizon kullanımı |
| Kortizol yüksek + ACTH düşük | Böbrek üstü bezinde otonom üretim olasılığı |
| Kortizol yüksek + ACTH yüksek | Hipofiz kaynaklı aşırı salınım veya yoğun stres |
Öğleden sonra bakılan kortizol güvenilir midir?
Sabah referans aralığıyla karşılaştırılamaz; tarama için genellikle 08:00 kanı, gece tükürük kortizolü veya 24 saatlik idrar kullanılır (Endocrine Society).
Uykusuzluk veya kan alma stresi kortizolu yükseltir mi?
Evet. Akut stres, ağrı, vardiyalı çalışma ve gece uykusuzluğu sabah kortizolünü belirgin biçimde artırabilir.
- Nieman LK et al., Endocrine Society Diagnosis of Cushing's Syndrome Guideline
- Bornstein SR et al., Primary Adrenal Insufficiency Guideline, JCEM 2016
Genel bilgidir; tanı veya tedavi yerine geçmez. Sonucunuzu hekiminizle değerlendirin.